Sáng kiến Một số giải pháp mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc tại Trường Mầm non Ea Kpam” “

Tên giải pháp, mục tiêu của giải pháp, nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện giải pháp.

• Tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn

*Mục tiêu của giải pháp:

Giúp giáo viên nâng cao kiến thức và kỹ năng sư phạm trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ. Giáo viên có hiểu biết phong phú về các loại hình dân ca cho trẻ mầm non. Giúp giáo viên có kỹ năng hát và múa nhiều thể loại dân ca khác nhau.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

Để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục âm nhạc, tôi đã luyện tập bằng nhiều hình thức như tự học, tự bồi dưỡng, nghiên cứu tài liệu; dự giờ đồng nghiệp và tìm hiểu, tham khảo thêm từ sách báo, tivi, mạng internet,…

Bản thân tôi luôn tích cực tham gia các buổi tập huấn chuyên đề do PGD, nhà trường tổ chức, tham gia đầy đủ các buổi họp chuyên môn, sinh hoạt tổ khối… Tham mưu nhà trường tổ chức thêm các buổi sinh hoạt chuyên môn, chuyên đề về dân ca; xây dựng các tiết dạy về dân ca để giáo viên được giao lưu, trao đổi và học hỏi lẫn nhau.

Tôi dành thời gian xem các chương trình dạy hát dân ca, hội thi dân ca trên kênh truyền hình tivi… Tôi thường xuyên luyện hát, hát đúng nhịp và giai điệu của bài hát. Thể hiện nét mặt, cử chỉ, phong cách biểu diễn phù hợp với từng bài hát dân ca. Sau đó truyền thụ dân ca đến với trẻ bằng các hình thức hát, vỗ tay theo tiết tấu,… Đối với giờ hoạt động âm nhạc mà nội dung trọng tâm là vận động múa thì tôi phải tìm tòi, sáng tạo và lựa chọn những động tác múa phù hợp với bài hát và khả năng của trẻ.

Ví dụ: Khi cô hát cho trẻ nghe bài: “Cây trúc xinh” – Dân ca Quan họ Bắc Ninh, cô hát với nhịp điệu chậm vừa, nhẹ nhàng, trầm bổng. Nét mặt tươi cười, gần gũi để gây hứng thú với trẻ.

Dự giờ đồng nghiệp Hoạt động Âm nhạc

Bồi dưỡng thường xuyên về “Nâng cao chất lượng hoạt động Âm nhạc”

• Sưu tầm và cải biên một số bài dân ca phù hợp để dạy trẻ

*Mục tiêu của giải pháp:

Giúp giáo viên lựa chọn được nhiều bài dân ca phù hợp với chủ đề và độ tuổi của trẻ.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

– Sưu tầm bài hát dân ca để dạy trẻ:

Để tổ chức tốt các hoạt động giáo dục âm nhạc, phù hợp với mục tiêu và nội dung đề ra. Căn cứ vào mức độ phát triển và khả năng của trẻ lớp mình, tôi đã xây dựng kế hoạch, lựa chọn các bài hát dân ca phù hợp với từng chủ đề.

Để bồi dưỡng tâm hồn trẻ thơ luôn trong sáng, biết cảm nhận cái đẹp cái hay, biết yêu thiên nhiên, yêu đất nước và con người Việt Nam, thì dân ca là một phương tiện vô cùng quý giá để phát triển thẩm mỹ cho trẻ. Muốn làm được điều đó tôi đã sưu tầm những bài dân ca có nội dung giáo dục cao và gắn liền với cuộc sống thực tiễn hàng ngày của trẻ. Những bài dân ca phải phù hợp với khả năng của trẻ: Dễ thuộc, dễ nghe, dễ hát và dễ vận động.

Lựa chọn những bài hát dân ca vào một số chủ đề thực hiện trong năm học như:

+ Chủ đề Trường Mầm non: Nghe hát “Đi học” – Dân ca miền núi,… bài hát giới thiệu về văn hóa và việc đi học của trẻ miền núi.

+ Chủ đề Bản thân: Bài hát “Thật đáng chê” – Theo điệu Bắc Kim Thang, “Cu tý lười” – Theo điệu Lý quạ kêu,…

+ Chủ đề Gia đình: Bài hát “Cái Bống” – Dân ca Bắc Bộ, “Trống cơm” – Dân ca quan họ Bắc Ninh, “Bà còng” – bài dân ca giáo dục trẻ lòng kính trọng, biết giúp đỡ người khác đặc biệt những người lớn tuổi như ông bà, cha mẹ,…

+ Chủ đề Nghề nghiệp: Bài hát “Lý kéo Chài” – Dân ca Nam Bộ, “Đi cấy” – Dân ca Thanh Hóa,…

+ Chủ đề Động vật: Bài hát “Bắc Kim Thang” – Dân ca Nam Bộ, “Gà gáy le te” – Dân ca Cống Khao…

+ Chủ đề Thực vật: Bài hát: “Lý cây xanh” – Dân ca Nam bộ, “Lý cây bông” – Dân ca Nam bộ, “Bầu và bí”…

+ Chủ đề Tết và mùa Xuân: Bài hát “Inh lả ơi” – Dân ca Thái…

+ Chủ đề hiện tượng tự nhiên: Bài hát “Mưa rơi” – Dân ca Xá,…

+ Chủ đề Quê hương, Đất nước, Bác Hồ: “Ngày mùa vui” – Dân ca Thái, “Quê hương tươi đẹp” – Dân ca Nùng, “Cò lả” – Dân ca Đồng bằng Bắc Bộ…

– Cải biên một số bài dân ca để dạy trẻ:

          Như chúng ta đã biết không phải làn điệu dân ca nào cũng phù hợp với chủ đề mà mình đang giảng dạy. Và các bài hát dân ca dạy cho trẻ hát còn ít, vì thế ngoài việc sưu tầm những làn điệu dân ca có sẵn thì bản thân tôi đã dựa vào những làn điệu dân ca có sẵn để cải biên thành một số bài hát khác phù hợp với chủ đề để dạy trẻ, cũng như làm phong phú và đa dạng nội dung chương trình giáo dục cho trẻ hơn nữa.

Ví dụ: Từ bài hát “Lý cây bông” tôi đã cải biên được lời mới về các loại rau, củ, quả để phù hợp với chủ đề thực vật cần dạy cho trẻ. Thông qua nội dung bài hát, giáo dục trẻ ăn nhiều loại rau, củ, quả để cơ thể khỏe mạnh và lớn nhanh.

LÝ CÂY RAU

“Rau lang, rau muống rồi lại mồng tơi ơi bạn ơi,

Bí xanh, su hào, bắp cải ơi bạn ơi.

Răng a í a đố bạn, ăn vào lại có chất chi.

Răng a í a đố bạn, ăn vào lại có chất chi.

Em yêu em quý nhiều các loại rau em được ăn.

Chất xơ cho người khỏe mạnh thêm đẹp da.

Răng ăn nhớ ăn cho nhiều, cho mình được lớn nhanh.

Răng ăn nhớ ăn cho nhiều, cho mình được lớn nhanh”.

• Xây dựng môi trường hoạt động để trẻ làm quen với dân ca

Môi trường giáo dục có vai trò quan trọng trong việc dạy và học. Môi trường giáo dục được xây dựng phù hợp với nội dung giáo dục của từng độ tuổi, từng chủ đề đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu, nội dung giáo dục. Môi trường hoạt động có vai trò chi phối đến tư duy, học tập của trẻ. Vì vậy, khi giáo viên tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ tạo hứng thú cho trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động và đạt được kết quả cao.

*Mục tiêu của giải pháp:

Tạo môi trường hoạt động hấp dẫn cho trẻ làm quen với các làn điệu dân ca rất quan trọng. Đây là môi trường gần gũi hàng ngày đối với trẻ, là môi trường có khả năng thu hút sự chú ý, quan sát của trẻ. Góp phần tạo hứng thú cho trẻ cũng như mở rộng thêm nhận thức của trẻ về đặc điểm dân ca các vùng miền.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

Góc âm nhạc được xây dựng theo hướng mở và thường xuyên thay đổi theo từng chủ đề. Ở góc âm nhạc có giá để dụng cụ âm nhạc được sắp xếp gọn gàng, bắt mắt vừa tầm tay trẻ. Tùy từng chủ đề mà trang trí làm nổi bật những nét văn hóa đặc trưng của từng vùng, miền: Trang phục các vùng miền như áo dài, áo bà ba, áo yếm, áo tứ thân, váy đụp… Dụng cụ âm nhạc như đàn bầu, trống cơm, sáo, phách, xắc xô, song loan,… Những trang phục và dụng cụ âm nhạc này giúp trẻ hiểu biết thêm về bản sắc của các vùng miền được thể hiện qua các làn điệu dân ca.

Góc âm nhạc

Bên cạnh đó, tôi tích cực làm dụng cụ âm nhạc từ nguyên vật liệu mở như: Dụng cụ bộ gõ bằng tre, gỗ… Dụng cụ âm nhạc được làm từ xốp, dạ, vải nỉ, bìa carton, vỏ sữa chua,…

Ngoài ra, tôi còn cho trẻ tự thiết kế và làm ra các loại dụng cụ âm nhạc như trống, song loan, xắc xô bằng các nguyên vật liệu như hộp bánh, que gỗ, hột hạt, bìa carton, chuông, kẽm nhung, vỏ sò,…

Chuẩn bị tốt môi trường giáo dục cho trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non. Môi trường giáo dục sáng tạo, đa dạng đồ dùng, đồ chơi sẽ tạo hứng thú cho trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động.

• Cho trẻ làm quen với dân ca thông qua hoạt động học

*Mục tiêu của giải pháp:

Giúp giáo viên biết cách tổ chức các hoạt động âm nhạc cho trẻ làm quen với các làn điệu dân ca. Không những giúp trẻ hiểu ý nghĩa bài hát mà còn hiểu sâu sắc hơn về đặc điểm, tính chất giai điệu của từng làn điệu dân ca. Giúp trẻ tự tin, mạnh dạn thể hiện các bài hát.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

Hoạt động học Âm nhạc:

Ở hoạt động này trẻ được tiếp cận với làn điệu dân ca nhiều nhất vì trẻ được thể hiện nhiều bài hát mang tính dân ca kết hợp với nhiều loại trang phục thuộc các vùng miền khác nhau, tạo cho trẻ sự hứng thú trong hoạt động. Ngoài việc trẻ được thể hiện bài hát ra thì trẻ được múa, được nghe cô hát với mục đích giúp trẻ cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của từng làn điệu dân ca.

Giáo viên phải giúp trẻ hiểu được nội dung của các bài hát dân ca. Hiểu được câu, từ trong các làn điệu dân ca của từng vùng miền. Dân ca Việt Nam thường hay có những tiếng đệm trong câu như: tình tang, ối a, ơ, la la,…

Ví dụ: Bài “Cái Bống”, cô giới thiệu cho trẻ biết đây là bài hát dân ca Bắc bộ. Bài hát nói về một em bé Bống biết thương mẹ, giúp mẹ những công việc nhỏ vừa sức. Bài hát miêu tả cái Bống giúp mẹ “kéo sảy, kéo sàng” để cho mẹ nấu cơm; khi mẹ đi chợ về gặp trời mưa thì cái Bống chạy ra gánh giúp mẹ để chạy cơn mưa rào. Giáo viên giải thích nhưng từ khó có trong bài hát: “Bống” là tên riêng, “Kéo sảy kéo sàng” là động tác sàng lúa để những hạt lúa lép rơi ra ngoài. Bài hát khen ngợi tấm lòng hiếu thảo của Bống, tuổi nhỏ nhưng Bống đã biết giúp đỡ mẹ. Qua bài hát, giáo viên giáo dục trẻ về tình cảm gia đình, là con phải biết hiếu thảo, ngoan ngoãn và yêu thương kính trọng ông bà, cha mẹ.

Bài “Cò lả” là một bài dân ca nói về cuộc sống bình yên của con người, những cánh đồng lúa rộng lớn có những cánh cò bay lả, bay la thể hiện vẻ đẹp của làng quê Việt Nam. Giai điệu bài hát mượt mà, tình cảm.

Bài hát “Bà Còng” là hình ảnh bà còng đi chợ trời mưa, cái tôm cái tép đi đưa bà về, cái tôm cái tép còn biết trả tiền lại cho bà khi bà làm rơi. Qua hình ảnh cái tôm cái tép chúng ta giáo dục cho trẻ đức tính thật thà “Nhặt được của rơi thì trả lại cho người đánh mất”.

Khi tổ chức hoạt động học tôi áp dụng các phương pháp giáo dục theo chương trình giáo dục mầm non, linh hoạt tổ chức các hoạt động theo điều kiện thực tế. Tạo cơ hội để trẻ được làm quen và cảm nhận về các làn điệu dân ca. Đối với một hoạt động giáo dục âm nhạc, tôi tổ chức bằng nhiều hình thức khác nhau và chọn một phần trọng tâm chủ yếu.

– Nếu trọng tâm là học hát, nội dung chính là tập cho trẻ thuộc bài hát, hát rõ lời, diễn cảm và đúng giai điệu của bài hát có nội dung phù hợp với độ tuổi. Bên cạnh đó phải cho trẻ biết được đặc điểm, tính chất, giai điệu bài hát đó, mang âm hưởng vùng miền đó qua trang phục, đạo cụ, dụng cụ âm nhạc.

Ví dụ: Học hát bài “Lý cây xanh” – Dân ca Nam bộ, bài hát mang giai điệu dân gian ở vùng Nam bộ. Đặc trưng trang phục miền Nam là áo bà ba, khăn rằn.

Hình ảnh trẻ trong hoạt động âm nhạc

– Nếu trọng tâm là nghe hát, thì tôi chú ý phần nghe hát phải kéo dài hơn, chủ yếu là trẻ được nghe cô hát, trẻ cảm nhận được giai điệu, tính chất của bài nghe hát và biết thể hiện sắc thái, tình cảm, hưởng ứng với bài hát mang nét văn hóa của từng vùng miền. Giáo viên cần chú ý đến giọng hát của mình, cần hát đúng chất giọng của từng vùng miền, đúng giai điệu của từng bài hát.

Ví dụ: Khi thể hiện bài hát Ru con – Dân ca Nam bộ, giáo viên hát ru cần nhẹ nhàng, truyền cảm, thể hiện các nốt luyến láy đúng với tính chất nhẹ nhàng, sâu lắng của làn điệu hát ru.

– Nếu trọng tâm là vận động theo nhạc, giáo viên kích thích, gợi mở để trẻ được thể hiện vận động sáng tạo theo ý thích của mình. Mỗi bài hát có thể cho trẻ làm quen với nhiều cách vận động khác nhau như múa, vỗ tay theo phách, vỗ tay theo nhịp, vỗ tay theo tiết tấu lời ca,… hay sử dụng một số nhạc cụ gõ đơn giản như trống, song loan, phách tre,… để thay đổi hình thức giúp trẻ làm quen với nhiều loại hình tiết tấu. Trẻ sẽ hứng thú tham gia và không gây nhàm chán.

Khi múa giáo viên cần phân chia các động tác theo từng cấp độ từ dễ đến khó phù hợp với độ tuổi, khả năng tiếp thu của trẻ. Các động tác múa không quá khó nhưng đòi hỏi ở trẻ sự mềm dẻo, khéo léo, linh hoạt và có khả năng diễn xuất, biểu cảm tốt. Trong khi múa trẻ được mặc trang phục phù hợp với nội dung, tính chất làn điệu. Giáo viên định hướng thấm mĩ cho trẻ một cách hài hòa và trẻ cũng được thể hiện màu sắc cá nhân. Đối với các làn điệu dân ca, giáo viên nên giúp trẻ ghi nhớ giai điệu và gợi ý các động tác phù hợp và kết hợp với sự sáng tạo của trẻ.

Ví dụ: Dạy trẻ múa bài “Bạn ơi lắng nghe” – Dân ca Bana (Tây Nguyên). Trẻ được mặc trang phục của dân tộc Tây Nguyên, các động tác múa đặc trưng của người dân tộc Tây Nguyên. Hoặc trẻ hát kết hợp sử dụng một số nhạc cũ gõ đơn giản như phách tre, xắc xô…

 

Ví dụ: Dạy trẻ múa bài “Trống cơm” – Dân ca Bắc Bộ. Trẻ được mặc trang phục áo yếm, váy đụp, khăn vấn kết hợp sử dụng trống cơm.

Khi trẻ hát, múa các làn điệu dân ca của vùng miền nào thì phải cho trẻ mặc trang phục theo vùng miền đó như: Miền Nam thì áo bà ba; miền Bắc thì áo tứ thân, áo yếm, váy đụp,…; dân ca dân tộc thì mặc trang phục dân tộc… Đạo cụ, nhạc cụ đi kèm sẽ tùy theo các bài hát để giúp trẻ khắc sâu hơn về những đặc điểm, đặc trưng của làn điệu dân ca mà trẻ đang thể hiện.

Tích hợp cho trẻ làm quen với dân ca qua các hoạt động học khác:

+ Hoạt động Làm quen văn học:

Với câu chuyện “Quả bầu tiên” tôi cho trẻ hát bài “Bầu và bí” để mở đầu cho hoạt động kể chuyện. Bài hát hướng trẻ biết về tình đoàn kết dân tộc, tình yêu thương đồng loại, yêu thương với các loài vật xung quanh, giáo dục trẻ biết yêu thương giúp đỡ người khác là đức tính đáng quý. Trong quá trình kể chuyện tôi lồng nhạc nền dân ca, kết hợp với những âm thanh tiếng động để câu chuyện sinh động hấp dẫn hơn đối với trẻ. Đó cũng là một cách giúp trẻ làm quen với âm nhạc dân tộc. Khi nhắc đến câu chuyện thì trẻ cũng sẽ nhớ đến bài hát nhạc nền gắn với câu chuyện đó. Qua đó ta thấy được việc tích hợp dân ca vào các hoạt động văn học có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp trẻ cảm thụ giai điệu của âm nhạc dân ca.

Với câu chuyện “Bông hoa cúc trắng” tôi cho trẻ nghe hát bài “Hoa trong vườn” (Dân ca Thanh Hóa).

+ Hoạt động Khám phá khoa học:

Sử dụng các bài hát có nội dung phù hợp để mở đầu, gây hứng thú vào bài học: Với chủ đề Nghề nghiệp, cho trẻ nghe bài “Đi cấy” để giới thiệu về một nghề nghiệp trong xã hội Việt Nam,…

Với chủ đề Gia đình, tôi lựa chọn bài hát “Ru em” – Dân ca Xê Đăng để cho trẻ cảm nhận được tình cảm của người chị dành cho em của mình qua lời ru dịu dàng, ngọt ngào của các làn điệu dân ca.

Đối với chủ đề Thực vật, cho trẻ nghe các bài hát: “Hoa trong vườn” – Dân ca Thanh Hóa để giới thiệu, dẫn dắt vào bài “Tìm hiểu một số loại hoa”.

Với mỗi hoạt động tôi có thể chọn cho trẻ nghe kết hợp các bài dân ca phù hợp với nội dung hoạt động.

+ Hoạt động Làm quen với toán:

Trong chủ đề thực vật: Cho trẻ hát bài “Lý cây bông”, sau đó đố trẻ đếm số lượng các loài hoa trong bài dân ca. Có thể lồng ghép vào đầu giờ học để tạo hứng thú cho trẻ hoặc lồng ghép trong lúc học để tạo không khí thoải mái, không nhàm chán trong các tiết học toán.

+ Hoạt động Tạo hình:

Cho trẻ nghe nhạc dân ca không lời trong quá trình thực hiện…

• Lồng ghép dân ca vào các hoạt động khác

*Mục tiêu của giải pháp:

Lồng ghép dân ca vào các hoạt động giúp trẻ biết được đa dạng âm nhạc dân ca. Trẻ ngày càng yêu thích các làn điệu dân ca mà cô dạy, tự tin khi vận động biểu diễn, từ đó hình thành tình yêu quê hương đất nước.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

Giờ đón trẻ:

Nghe nhạc vào buổi sáng sẽ giúp tinh thần thoải mái, tạo bầu không khí vui tươi, hứng thú cho trẻ khi đến trường. Giáo viên có thể cho trẻ những bài dân ca lời mới như “Hoa trong vườn” hay các bài hát có giai điệu vui tươi như “Cái bống”, “Trống cơm”,… hoặc cô có thể hát cho trẻ nghe những bài như: Cây trúc xinh, Inh lả ơi, Hoa thơm bướm lượn,… tùy theo chủ đề để lựa chọn bài hát dân ca phù hợp.

Hoạt động thể dục sáng:

Hoạt động thể dục sáng với nhạc luôn đạt hiệu quả rất cao. Các cháu rất hứng thú tham gia. Trẻ chú ý tập các động tác thể dục theo đúng nhịp điệu của bài hát một cách nhịp nhàng. Thể dục buổi sáng giúp trẻ hứng thú, sảng khoái bước vào một ngày mới. Khi đưa các bài hát dân ca vào hoạt động thể dục sáng thì trẻ sẽ cảm nhận được nhịp điệu của bài hát dân ca đó nhanh nhất, từ đó phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc.

Giáo viên có thể lựa chọn một số bài dân ca có tính chất vui nhộn vào hoạt động thể dục sáng như Bắc Kim Thang, Trống cơm,… trẻ yêu thích các bài hát nên vừa hát vừa tập sẽ giúp trẻ nhớ được các bài hát dân ca.

Ví dụ: Chủ đề Động vật cho trẻ tập theo bài “Gà gáy le te” – Dân ca Cống Khao. Tiếng gà gáy là báo hiệu của một ngày mới bắt đầu. Không khí của một ngày mới vui tươi và tràn đầy năng lượng. Qua đó trẻ cảm nhận được cuộc sống lao động của người dân tộc Cống Khao. Thông qua đó dân ca cũng từ từ đến gần hơn với trẻ.

Hình ảnh thể dục sáng của trẻ

Hoạt động chơi ngoài trời:

Thông qua hoạt động ngoài trời, trẻ dễ dàng cảm thụ âm nhạc qua vẻ đẹp của thiên nhiên trong từng lời ca của bài hát.

Ví dụ: Khi cho trẻ dạo chơi ngoài trời và quan sát cây xanh trong khuôn viên trường, tôi cho trẻ hát bài Lý cây xanh – một bài dân ca Nam Bộ quen thuộc. Bài hát không chỉ giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn được hình thành ý thức yêu quý, chăm sóc và bảo vệ cây xanh xung quanh mình.

Trẻ quan sát cây xanh trong sân trường

Chơi, hoạt động ở các góc:

Góc âm nhạc nên được sắp xếp với các loại trang phục truyền thống của các vùng miền cùng với những nhạc cụ dân tộc đa dạng. Trong quá trình tham gia hoạt động tại góc này, trẻ có thể mặc trang phục biểu diễn và trải nghiệm chơi các loại nhạc cụ phù hợp. Điều này không chỉ khơi gợi hứng thú mà còn giúp trẻ tích cực và hào hứng tham gia vào hoạt động một cách chủ động.

Góc âm nhạc cần được bố trí trong một không gian rộng rãi, đủ để trẻ có thể sáng tạo, thiết kế sân khấu biểu diễn theo ý tưởng riêng. Việc trang trí góc này một cách sinh động, bắt mắt sẽ góp phần khơi gợi hứng thú và tạo cảm xúc tích cực cho trẻ khi tham gia các hoạt động âm nhạc. Tại đây, trẻ được thoải mái vận động, tự do thể hiện những động tác múa yêu thích và thể hiện khả năng biểu diễn theo phong cách riêng, giúp phát huy tối đa tính sáng tạo và sự tự tin.

Ví dụ: Chủ đề Thực vật, cho trẻ hát vận động bài hát “Lý cây xanh” sử dụng trang phục áo bà ba, khăn rằn và dụng cụ âm nhạc: Phách, song loan…

Hoạt động ngủ:

Tôi thường mở cho trẻ nghe những làn điệu dân ca với giai điệu nhẹ nhàng, da diết và giàu cảm xúc. Sau đó mở bài hát ru nhẹ nhàng, sâu lắng hoặc cô có thể hát ru cho trẻ nghe để đưa trẻ vào giấc ngủ. Khi trẻ đã ngủ sâu có thể tắt nhạc. Hình ảnh cỏ cây thiên nhiên, con vật đáng yêu, những hình ảnh gần gũi với trẻ, tất cả đều được gửi gắm một cách tinh tế vào lời hát ru như món quà nhỏ bé nhưng đầy yêu thương dành riêng cho tuổi thơ trẻ:

“Cái cò, cái vạc, cái nông

Sao mày dẫm lúa nhà ông hỡi cò

Không không tôi đứng trên bờ

Mẹ con nhà vạc đổi ngờ cho tôi”.

Hay:

“Cái cò đi đón cơn mưa

Tối tăm mù mịt ai đưa cò về

Cò về thăm quán cùng quê

Thăm cha thăm mẹ cò về thăm anh”.

Những bài hát ru sẽ nhẹ nhàng đưa trẻ vào giấc ngủ và giúp trẻ có một giấc ngủ ngon.

 

Chơi, hoạt động theo ý thích:

Cho trẻ xem video bài hát dân ca trên tivi hoặc qua băng đĩa: Đi cấy (Dân ca Thanh Hóa), Lý chiều chiều (Dân ca Trung Bộ),  Inh lả ơi (Dân ca Thái), Lý cây đa (Dân ca quan họ Bắc Ninh), Trống cơm (Dân ca Bắc bộ),…

Tổ chức cho trẻ chơi ở các nhóm và biểu diễn dân ca theo ý thích của trẻ.

Trò chơi âm nhạc:

Trẻ mầm non học tập chủ yếu thông qua hoạt động vui chơi. Trẻ rất thích được chơi và đặc biệt là thi đua cùng với các bạn. Trò chơi âm nhạc là một dạng hình thức luyện tập các nội dung hoạt động âm nhạc dưới hình thức hấp dẫn hơn và được trẻ yêu thích. Trẻ vừa thỏa mãn nhu cầu được chơi vừa ôn luyện được các nội dung như: Ca hát, vận động, nghe nhạc,… của trẻ. Có thể nói trò chơi là một phương tiện góp phần giúp trẻ hoàn thiện các kỹ năng âm nhạc cũng như phát triển toàn diện nhân cách trẻ.

Các trò chơi càng mới lạ, thú vị thì càng hấp dẫn trẻ tham gia vào các hoạt động. Vì vậy, giáo viên thường xuyên thiết kế, tìm tòi đa dạng các trò chơi và tổ chức cho trẻ chơi. Trò chơi có thể dùng để củng cố kiến thức đã học, cũng có thể mở đầu hoạt động để gây hứng thú cho trẻ trước khi vào nội dung chính bài học. Mỗi lần tham gia chơi là một lần trẻ được khắc sâu kiến thức, ghi nhớ tên, nội dung của bài hát. Trò chơi đòi hỏi trẻ phải tư duy để thực hiện yêu cầu mà cô đưa ra. Từ đó trẻ nhanh nhẹn, tự tin hơn, mở rộng hiểu biết của mình,… Khi tham gia trò chơi thì kỹ năng hát, vận động theo nhạc, nghe nhạc,… cũng được nâng cao lên từng ngày.

Vậy để giúp khắc sâu hơn các bài hát dân ca cũng như tạo sự hứng thú cho trẻ trong các giờ âm nhạc tôi đã thiết kế, sưu tầm một số trò chơi hay, mới lạ để trẻ tham gia chơi:

+ Trò chơi: “Nghe âm thanh đoán tên bài hát”: Trẻ được nghe một đoạn nhạc về một làn điệu dân ca quen thuộc mà trẻ đã được học, sau đó các đội chơi lắc xắc xô giành quyền trả lời và thể hiện lại bài hát. Trò chơi giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, ghi nhớ của trẻ về tên các bài hát, làn điệu dân ca và phát triển kĩ năng biểu diễn của trẻ khi được thể hiện bài hát đó.

+ Trò chơi “Ô cửa bí mật”: Cô chuẩn bị những bài hát dân ca phù hợp theo từng chủ đề ở phía sau ô cửa (4 – 6 ô cửa). Chia trẻ thành 3 đội chơi, lần lượt từng đội chơi sẽ chọn ô cửa bất kỳ, mỗi ô cửa chứa giai điệu của 1 bài hát, các đội chơi sẽ lắng nghe và bấm chuông dành quyền trả lời và thể hiện lại bài hát đó. Trò chơi sinh động, hấp dẫn, gây hứng thú khiến trẻ mong muốn được khám phá bí mật sau mỗi ô cửa. Trò chơi yêu cầu trẻ phải có tinh thần đồng đội, trò chơi giúp trẻ nhớ lại các bài dân ca đã được học, tự tin thể hiện khả năng âm nhạc cùng các bạn trong đội của mình.

+ Trò chơi “Nhìn hình đoán tên”: Cô chuẩn bị các hình ảnh có nội dung bài hát dân ca trẻ đã được học. Cách chơi: Trẻ quan sát và tự nhớ lại xem hình ảnh đó phù hợp với nội dung bài hát nào? Nếu trẻ trả lời đúng thì yêu cầu trẻ thể hiện lại bài hát đó. Trò chơi giúp rèn luyện khả năng tư duy, phản xạ nhanh và ghi nhớ âm nhạc cho trẻ.

Những trò chơi này tôi thường đưa xen kẽ vào giờ âm nhạc, hoạt động theo ý thích và trong các buổi vui hát dân ca. Trẻ vô cùng hứng thú tham gia giúp giờ học sôi nổi và đạt kết quả cao hơn.

Hoạt động biểu diễn, sự kiện:

Khi tổ chức các hoạt động biểu diễn cuối tuần, cuối chủ đề. Tôi lên kế hoạch, chuẩn bị kịch bản cho chương trình. Lập danh sách các bài dân ca mà trẻ đã được học trước đó, sắp xếp trình tự các tiết mục biểu diễn. Sắp xếp, chuẩn bị đầy đủ đồ dùng, trang phục và sân khấu để tổ chức hoạt động. Tôi cho trẻ cùng tham gia vào quá trình chuẩn bị.

Khi tổ chức các chương trình giao lưu âm nhạc dân ca, tôi sẽ cho trẻ tự giới thiệu tiết mục văn nghệ của nhóm mình biểu diễn. Giáo viên sẽ là người đồng hành và hỗ trợ trẻ trong suốt chương trình. Việc cho trẻ tự giới thiệu về tiết mục biểu diễn của nhóm mình sẽ giúp trẻ tự mình ghi nhớ về tên bài hát, bài hát là dân ca vùng miền nào?…

Ví dụ: Trước khi biểu diễn trẻ giới thiệu: Xin chào tất cả các bạn, xin mời tất cả các bạn cùng thưởng thức tiết mục “Trống cơm” – Dân ca Quan họ Bắc Ninh qua phần biểu diễn của nhóm 1.

 

Thông qua hoạt động sự kiện tạo cơ hội để trẻ được trải nghiệm, tìm hiểu về các làn điệu dân ca thông qua việc xem, thưởng thức hoặc biểu diễn các tiết mục văn nghệ. Tôi đã chuẩn bị và dàn dựng các tiết mục văn nghệ với đa dạng các thể loại dân ca vùng miền khác nhau trong các dịp lễ hội như 20/11, trung thu, tết, khai giảng, tổng kết,…

 

• Phối kết hợp với phụ huynh

*Mục tiêu của giải pháp:

Giáo viên phối kết hợp với phụ huynh giúp phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của việc đưa dân ca đến với trẻ, từ đó phụ huynh phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ. Phụ huynh thường xuyên phối hợp với giáo viên tổ chức các buổi biểu diễn văn nghệ vào các dịp lễ, tết.

*Nội dung, cách thức và điều kiện thực hiện:

Hàng ngày sau khi tổ chức các hoạt động âm nhạc cho trẻ, tôi thực hiện đánh giá kết quả trẻ đạt được của từng buổi học. Sau đó, trao đổi với phụ huynh về những kỹ năng trẻ cần đạt được sau buổi học về khả năng hát và biểu diễn dân ca của trẻ. Với những trẻ còn rụt rè, chưa tự tin tham gia hát hoặc vận động cùng các bạn, hay một số bé phát âm chưa rõ, tôi đã trao đổi và đề nghị phụ huynh hỗ trợ con luyện tập thêm tại nhà bằng cách: Phụ huynh có thể bật nhạc, hát cùng con và cùng con trò chuyện về nội dung bài hát để giúp trẻ phát triển kỹ năng tốt hơn.

Sưu tầm và gửi các bài hát dân ca khác nhau để cha mẹ cho trẻ nghe và hát ở nhà, từ đó làm phong phú thêm vốn hiểu biết âm nhạc cho trẻ. Thường xuyên kết hợp cùng với phụ huynh quay lại video trẻ hát, múa và chiếu lên tivi cho cả lớp cùng xem. Làm như vậy sẽ giúp trẻ mạnh dạn, tự tin khi thể hiện ca khúc yêu thích và tích cực tham gia vào hoạt động âm nhạc. Từ đó kỹ năng ca hát của trẻ cũng được hoàn thiện hơn.

Mỗi khi lớp hoặc trường tổ chức các hội thi, chương trình văn nghệ, biểu diễn dân ca, tôi đều chủ động tham mưu với Ban giám hiệu mời phụ huynh đến tham dự. Qua đó, phụ huynh không chỉ cảm nhận được giá trị và ý nghĩa của dân ca mà còn thấy được sự hào hứng, niềm vui của con em mình khi được tiếp cận, học tập, vận động và biểu diễn các làn điệu dân ca. Giúp cho trẻ tự tin, tự hào khi biểu diễn.

Tuyên truyền, vận động phụ huynh cùng tham gia chuẩn bị trang phục, đạo cụ cho trẻ mỗi khi trẻ tham gia biểu diễn văn nghệ tại trường.

          – Mối quan hệ giữa các giải pháp:

Các giải pháp có mối quan hệ chặt chẽ và bổ sung cho nhau nhằm mang dân ca đến với trẻ một cách dễ dàng và hiệu quả. Mỗi một giải pháp đều có ý nghĩa và tác dụng góp phần cho trẻ làm quen với các làn điệu dân ca nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc. Chính điều đó đã mang đến thành công cho đề tài sáng kiến.

2. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu, phạm vi và hiệu quả ứng dụng

Sau khi áp dụng một số giải pháp mang dân ca đến gần hơn với trẻ 5 – 6 tuổi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc, tôi thu được kết quả như sau:

* Đối với giáo viên:

– Có được vốn kiến thức dày dặn về loại hình dân ca. Biết cách tổ chức tốt các hoạt động âm nhạc mang dân ca đến gần hơn với trẻ.

– Kỹ năng hát và múa các làn điệu dân ca đã có tiến bộ rõ rệt.

– Có khả năng sáng tạo trong việc thiết kế và làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động âm nhạc của trẻ đảm bảo phong phú và mang lại giá trị giáo dục cao.

– Nắm vững phương pháp lồng ghép, tích hợp dân ca vào hoạt động trong ngày của trẻ một cách linh hoạt và tự nhiên.

– Góp phần bảo tồn và gìn giữ giá trị văn hóa dân gian. Lưu truyền dân ca bắt đầu từ thế hệ mầm non.

* Đối với phụ huynh:

– Phụ huynh biết được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non, đặc biệt là việc mang dân ca đến gần hơn với trẻ.

– Phụ huynh thường xuyên phối hợp với giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ. Phối hợp cùng với giáo viên chuẩn bị đồ dùng, trang phục cho các buổi biểu diễn văn nghệ của trẻ vào các dịp lễ, tết.

– Phụ huynh thường xuyên tìm và mang nguyên vật liệu đến lớp cho các cô để làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ ở lớp.

* Đối với trẻ:

– Các giải pháp đưa ra phù hợp với khả năng và độ tuổi của trẻ. Trẻ đặc biệt hứng thú và say mê hát các bài dân ca. Trẻ nhanh nhẹn, tự tin, mạnh dạn hơn khi thể hiện kỹ năng hát, vận động múa theo các bài hát dân ca. Trẻ có khả năng cảm thụ âm nhạc, thích nghe các bài hát dân ca. Trẻ biết được đất nước Việt Nam có nền văn hóa rất phong phú, mỗi dân tộc đều có một nét văn hóa độc đáo riêng được thể hiện qua các bài hát, các làn điệu dân ca.